و بعضى دگر گفتند : لذكري ايّاك و اثنائي ( 1 ) عليك ، نماز به پاى دار تا من تو را ثنا كنم به خير . و بعضى دگر گفتند ، معنى آن است كه : هر گه كه تو را ياد آيد كه بر تو نمازى هست بگزار ( 2 ) ، و اين قول مقاتل است بيان اين قول آن خبر كه ، قتاده روايت كرد از انس كه رسول - عليه السّلام - گفت : من نسى صلاة او نام عنها فليصلَّها اذا ذكرها ، انّ اللَّه يقول : * ( وَأَقِمِ الصَّلاةَ لِذِكْرِي ) * . و بعضى دگر گفتند : راجع است با وحى ، كأنّه قال : فاستمع لما يوحى و لذكري ، گوش به وحى و ذكر من دار . * ( إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ ) * ، كه قيامت لامحال آمدنى است . * ( أَكادُ أُخْفِيها ) * ، نزديك آن است كه پنهان كنم آن را . در او چند قول گفتند ، يكى آن كه : * ( أَكادُ ) * صله است و زيادت ، و عرب « كاد » در كلام آرند و صِلَت بود ، چنان كه گفت : . . . إِذا أَخْرَجَ يَدَه لَمْ يَكَدْ يَراها ( 3 ) . . . ، و المعنى لم يرها ، و قال الشّاعر : سريع الى الهيجاء شاك سلاحه فما إن يكاد قرنه يتنفّس اى ، فما يتنفّس القرن من خوفه ، اين قول كوفيان است ، و نزد بصريان آن است كه : [ كاد ] ( 4 ) در آيت و در بيت بر جاى خود است و معنى خود دارد و فايدهء او بر جاى است . عبد اللَّه عبّاس گفت و بيشتر مفسّران كه ، معنى آن است كه : اكاد اخفيها في نفسي ، اى في عينى ( 5 ) ، كما قال : تَعْلَمُ ما فِي نَفْسِي وَلا أَعْلَمُ ما فِي نَفْسِكَ ( 6 ) . . . ، اى تعلم ما في عيني ( 7 ) و لا اعلم ما في عينك ( 8 ) ، و در مصحف ابىّ چنين است . و در مصحف عبد اللَّه مسعود هست : اكاد اخفيها من نفسي فكيف اظهرها لكم ، نزديك آن است كه از خود پوشيده دارم چگونه اظهار كنم بر شما ، و اين بر طريق توسّع باشد مبالغت را ، چنان كه يكى از ما گويد : انّي احفظ سرّك من نفسي ، و معنى آن كه :

--> ( 1 ) . آز : ثنائى . ( 2 ) . آب ، آج ، لب ، آز ، مش : بگذار . ( 3 ) . سورهء نور ( 24 ) آيهء 40 . ( 4 ) . آط : ندارد ، به قياس با نسخهء مش ، افزوده شد . ( 7 - 5 ) . آب : غيبك . ( 6 ) . سورهء مائده ( 5 ) آيه 116 . ( 8 ) . آب : غيبك .